Yıl:2022   Cilt: 14   Sayı: 1   Alan: Tarih

  1. Anasayfa
  2. Makale Listesi
  3. ID: 2226

ERMENİ KOMİTE FAALİYETLERİ AÇISINDAN ÖNEMLİ BİR PLANLAMA VE EYLEM MERKEZİ OLARAK VARNA (1878-1908)

Ali Emre İşlek ORCID Icon

Varna, Bulgaristan coğrafyasının kuzeydoğusunda, Karadeniz’in batı kıyıları üzerindeki en korunaklı liman üzerinde taşımacılığa elverişi bir mevkide bulunmaktadır. Limanının işlevselliği ve hinterlandının genişliği sebebiyle deniz yolu taşımacılığında önemli bir yere sahip olan şehir, Kırım Harbi senelerinde ve ilerleyen yıllarda telgraf ve demiryolu hatlarının tesis edilmeye birlikte haberleşme ve ulaşım anlamında daha da önemli bir merkez haline gelmiştir. Haberleşme ve ulaşım açısından önemli bir merkez durumunda bulunması, Varna’da oldukça faal bir ticari hayatın ve etnik açısından farklı grupları içerisinde barındıran çeşitlilik içerisinde bir sosyal yapının oluşmasına zemin hazırlamıştır. 1878 senesinde imzalanan Berlin Antlaşması’nın 61. maddesiyle bulundukları yerlerde ıslahat yapılması sözü verilen Ermeniler, yine bu antlaşma ile özerk bir statüye kavuşan Bulgarların daha önce izlemiş olduğu ‘‘Bulgar Uyanışı’’nı takip ederek nihayetinde bağımsız bir Ermenistan inşa etme amacında olmuştur. Bu amacın gereği olarak, gerek Osmanlı toprakları içinde gerekse de dışında çete ve komiteler teşkil edilmiştir. Ermeni komiteleri bu dönemde Avrupa’nın büyük şehirlerinde ve Romanya ve Bulgaristan gibi ülkelerde birbiriyle irtibatlı, geniş bir ağ teşkil etmeyi başarmıştır. Bahsedilen bu şehir ve ülkelerdeki Ermeni komite ve şubeleri ile mensuplarının İstanbul ve Anadolu ile bağlantılarının kurulmasında ise bilhassa Köstence, Varna, Burgaz gibi Karadeniz’in batısındaki limanlar öneme sahip olmuştur. Bu çalışmada konu edinilen Varna ise, nüfusu içerisinde oransal olarak az olsa da nüfuz ve etkinlik anlamında önemli bir yere sahip olan ve ticareti tekelinde tutan Ermeniler sebebiyle, Osmanlı toprakları dışındaki komiteler nezdinde büyük öneme sahip olmuştur. Varna bu dönemde ayrıca, haberleşme ve ulaşım yönüyle döneminin en önde gelen merkezlerinden biri olması sebebiyle de Ermeni komiteciliği nezdinde oldukça hayati bir konuma sahip olmuştur. Bu çalışmada yer verilen bu arka plan dikkate alınarak, 1878 senesinde Berlin Antlaşması’nın imzalanmasından, 1908 senesi Ekim ayında Bulgaristan’ın bağımsızlığını elde ettiği tarihe kadar geçen süreçte, Varna’da Ermeni komiteleri tarafından Osmanlı Devleti aleyhinde planlanan ve eyleme konulmaya çalışılan girişimler tetkik edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Bulgaristan Emareti, Varna Tüccar Vekaleti, Rusçuk Tüccar Vekaleti, Bulgaristan Komiserliği, Ermeni Komiteleri.

10.9737/hist.2021.1079


In Terms of Armenian Committee Activities As An Important Planning and Action Center Varna (1878-1908)

Varna is located in the northeast of Bulgaria, as the most sheltered port on the western shores of the Black Sea, with a suitable location for transportation. Due to the functionality of its port and the extent of its hinterland, Varna had an important place in maritime transport. It has become an even more important center in terms of communication and transportation with the establishment of telegraph and railway lines during the Crimean War and in the following years. Being an important center - in terms of communication and transportation- has prepared the forming of a very active commercial life and a deversifed social structure that includes various ethnic groups in Varna. In 1878, those who promised to make reforms in the place where they were made in the 61st precedent of the Berlin Treaty, aimed to build an Armenia, which was not done in favor of the "Bulgarian Awakening" followed by the Bulgarians with an autonomous status. As a requirement of this purpose, gangs and committees were established both within the Ottoman lands and outside of the country. During this period, Armenian committees managed to establish a wide network of interconnected ones in the big cities of Europe and in countries such as Romania and Bulgaria. Ports in the west of the Black Sea, such as Constanta, Varna, and Burgas, played an important role in establishing connections between Armenian committees and branches and their members in these cities and countries in Istanbul and Anatolia. Varna, which is the subject of this study, was of great importance before the committees outside the Ottoman lands due to the Armenians, who had an important place in terms of influence and effectiveness and monopolized trade, although it was proportionally small among its population. During this period, Varna had a vital position in the eyes of the Armenian committee, as it was one of the leading centers of its time in terms of communication and transportation. In this study, considering on this background, the initiatives planned and tried to be put into action in Varna in the period from the signing of the Berlin Treaty in 1878 to the date when Bulgaria gained its independence in October 1908 has been examined in the axis of the measures tried to take.

Keywords: Emirate of Bulgaria, Represantative of Merchants in Varna, Represantative of Merchants in Russe, Commisserie of Bulgaria, Armenian Committees.

10.9737/hist.2021.1079


305